Jezelf vergelijken, ja of nee?

blog-jezelf-vergelijkenWe doen het allemaal, onszelf vergelijken met anderen en wensen dat we net zo waren als zij. Of, de keerzijde, we veroordelen wat ze doen en denken dat we beter zijn. Door het ene voelen we ons minderwaardig, door het andere superieur. Maar van geen van beiden worden we gelukkig.

Onszelf vergelijken ter bevestiging

Volgens de sociale vergelijkingstheorie van Leon Festinger vergelijken we ons met anderen om een accurate evaluatie van onszelf te kunnen maken. We zoeken continu bevestiging dat we voldoen aan ‘de norm’. Hoewel het vergelijken met anderen een waardevolle bron van motivatie en groei kan zijn, zorgt het er meestal voor dat we aan onszelf gaan twijfelen en dat we ons ‘minder’ voelen dan de ander. We gaan piekeren over wat we allemaal verkeerd doen, over ons uiterlijk, over onze baan, over onze keuzes in het leven.

Oneerlijke vergelijking door sociale media

Door de snelle groei van sociale media hebben we toegang gekregen tot een overvloed aan vergelijkingsmateriaal. Onze pogingen om het minimaal net zo goed te hebben als onze vrienden of buren, hebben zich verplaatst van onze directe omgeving naar het wereldwijde web. Neem Instagram of Facebook als voorbeeld. Talloze foto’s van fantastische feestjes, heerlijke dinners, geweldige uitjes, fenomenale vakanties en sportieve prestatie passeren de revue. Op internet heeft iedereen een spectaculair leven.

Vergelijken schept onzekerheid

Het is nog makkelijker geworden om jouw saaie leventje te vergelijken met de fantastische levens die je vrienden online leiden. Waarom ben jij niet actiever? Waarom ziet jouw eten er niet minstens net zo lekker uit? Waarom ga je niet vaker op reis, of naar de sportschool? Of naar het strand of een feestje? Natuurlijk is dit geen eerlijke vergelijking. De meeste mensen berichtten niet over de saaie en alledaagse dingen die ze doen. Of over hoe ellendig, onzeker of verveeld ze zich voelen.

Hier zijn drie redenen om te stoppen jezelf te vergelijken met anderen:

  1. Het is slecht voor je gevoel van eigenwaarde
    Onderzoek heeft uitgewezen dat jezelf vergelijken met anderen jaloezie, verminderd zelfvertrouwen, wantrouwen en depressie in de hand werkt. Zelfs neerwaartse vergelijking, waarbij we onszelf afzetten tegen mensen die het minder hebben dan wijzelf, heeft zelden een positief effect. Want hoe fijn is het om je goed te voelen over het falen of het ongeluk van een ander?
  2. Je vergelijkingsmateriaal is niet accuraat en niet compleet
    Laten we eerlijk zijn, het beeld dat mensen naar buiten toe schetsen is meestal een geredigeerde versie van hun leven. Mensen zijn nu eenmaal minder geneigd hun negatieve dan hun positieve emoties te delen. Daarbij wijst onderzoek uit dat wij vaak de positiviteit in iemand’s leven overschatten, terwijl we het negatieve niet zien of minimaliseren. Dus niet alleen is de informatie waar we ons op baseren niet compleet, we verdraaien ook nog eens de informatie die we wel krijgen.
  3. Het helpt je niet om je doelen te bereiken
    Piekeren over de gedachte dat anderen er beter uitzien, meer vrienden hebben of meer succesvol zijn kost veel tijd en levert niks op. Het werkt demotiverend en helpt je niet om je doelen te verwezenlijken. Je kunt je beter focussen op wat jíj belangrijk vindt in het leven. Spijt is een nare emotie. Als je aan het eind van je leven terugkijkt op wat je hebt gedaan, welke ervaringen en prestaties zijn dan het belangrijkst voor je? Wat voor mens wil je zijn? Wat voor relaties wil je hebben? Hoe wil je dat mensen je later herinneren? Met andere woorden: vergelijk jezelf met jezelf in plaats van met anderen.

Hoe vergelijk je je met jezelf?

We zijn altijd bezig om een betere versie van onszelf te worden. Dat is de aard van het beestje. Wie we vandaag zijn, is het resultaat van de beslissingen die we gister hebben genomen. De mens blijft zichzelf ontwikkelen.

Nuttige vragen die je jezelf kunt stellen om een vergelijking met je eerdere ik te maken zijn onder meer:

  • Wat kun je vandaag dat je vijf jaar geleden niet kon?
  • Wat heb je in het afgelopen jaar bereikt dat je voorheen onmogelijk achtte?
  • Welke nieuwe beslissingen of nieuwe acties hebben voor een nieuwe richting in je leven gezorgd?
  • Welke overwinningen heb je behaald, ten opzichte van deze zelfde periode vorig jaar?
  • Hoe is je leven verbeterd en hoe heb je jezelf verbeterd?
  • Met welk negatief gedrag ben je gestopt, waarvan je dacht dat je dat nooit voor elkaar zou krijgen?
  • Welk positief gedrag ben je gaan vertonen waar je voorheen altijd moeite mee had?
  • Hoe doe je meer van wat je je had voorgenomen en hoe vier je je successen?

De benchmark is hierbij dus niet een ander, maar jijzelf. Omdat je je blijft ontwikkelen, zijn er altijd positieve punten op te merken. Je moet alleen de juiste vragen stellen.

3x jezelf op de juiste manier met een ander te vergelijken

Hè? We hadden toch net vastgesteld dat je je níet met een ander moest vergelijken? In de meeste gevallen is dat ook waar. Tenzij… je de vergelijking op één van deze drie positieve manieren gebruikt. Manieren die over het algemeen niet instinctief zijn, maar die je jezelf wel kunt aanleren.

  1. Vergelijken ter inspiratie om jezelf te verbeteren
    In plaats van naar mensen als Bill Gates en Steve Jobs te kijken en te denken ‘zo goed als zij zal ik nooit worden’, kun je je ook door hen laten inspireren en leren van hun successen. Wat hebben zij gedaan om te bereiken waar ze nu zijn? Welke achtergrond hebben zij, hoe zijn zij begonnen, welke hordes hebben zij moeten nemen? Natuurlijk hoeft je bron van inspiratie niet gelijk een beroemdheid te zijn, kijk bijvoorbeeld eens naar je ouders, je yoga leraar of een goeroe op jouw vakgebied.
  2. Perspectief creëren door vergelijking
    Het falen of ongeluk van een ander is niet iets om je goed over te voelen, maar neerwaartse vergelijking kan ook een positief effect hebben. Het plaatst jouw eigen ervaringen namelijk in een perspectief. Hoe vaak zeiden je ouders vroeger als je je bord niet leeg wilde eten niet tegen je ‘denk maar eens aan die arme kindertjes in Afrika’? Ineens waren die vieze spruitjes zo erg nog niet. In ieder geval beter dan een leeg bord. Er is altijd ergens op de wereld iemand die nog minder geluk heeft dan jij. Daar hoef je niet blij om te zijn, maar vergeleken bij die ander heb je het zelf misschien helemaal niet zo slecht. Dankbaarheid is een krachtige en positieve emotie.
  3. Vergelijken als ‘reality check’
    Dit is hoe jezelf vergelijken oorspronkelijk bedoeld is. Om te zien waar we staan ten opzichte van het gemiddelde. De truc is wel om jezelf niet te vergelijken met één superster, maar te kijken naar het gemiddelde van een groep mensen die in een vergelijkbare situatie verkeren als jij. Dit kan twee uitkomsten hebben. Jouw situatie blijkt mee te vallen, je krijgt een extra bevestiging dat je je geen zorgen hoeft te maken óf, je schrikt als je ziet dat je achterblijft bij de norm en je wordt aangespoord om daar iets aan te doen. Beide situaties hebben een positieve uitkomst.

Jezelf met anderen vergelijken kan dus zowel een negatief als een positief effect hebben. Je kunt leren om jezelf dusdanig met een ander te vergelijken dat de ander een bron van groei en motivatie voor je is. Dit in plaats van een negatieve vergelijking die slecht is voor je zelfvertrouwen en waardoor je alleen maar meer gaat piekeren. Jezelf met jezelf vergelijken is altijd positief. Hou niet teveel vast aan wat anderen delen via sociale media, dit is zelden het complete plaatje.